Көк шайдың теріге әсері: жағу және ішке қабылдау жөніндегі ғылыми дәлелдер

Көк шайдың теріге жағылатын түрі капсуласына қарағанда үміттірек көрінеді, бірақ дәлелдер аясы тар. Теріге жағылатын сығындылар алты-сегіз аптада безеу бөртпелерін азайтуы мүмкін, алайда терінің көзге көрінетін қартаю белгілерін азайтатыны сенімді түрде көрсетілмеген. Ішке қабылданатын сығындылардың безеуге, күнге күю реакциясына немесе терінің ұзақ мерзімдегі күн әсерінен қартаюына пайдасы тұрақты дәлелденбеген. Қолданудың екі тәсілі де күннен қорғайтын құралдың немесе тиімділігі дәлелденген безеу емінің орнын баспайды.

Практикалық шешім қарапайым: арнайы әзірленген, теріге жағылатын құралды безеуге қарсы күтімге міндетті емес қосымша ретінде ғана қарастырыңыз. Тек теріңізді жақсарту үшін қоюландырылған көк шай сығындысын ішпеңіз.

Зерттеушілер көк шай дегенде нені меңзейді?

Көк шайды Camellia sinensis өсімдігінен алады. Зерттелетін қосылыстары — катехиндер, әсіресе epigallocatechin-3-gallate (эпигаллокатехин-3-галлат), қысқаша EGCG. Жасушаларға жасалған тәжірибелер EGCG-дің қабынуға немесе тері майының түзілуіне қалай әсер етуі мүмкін екенін түсіндіре алады. Бірақ бет күтіміне арналған құрал бөртпелерді кетіре ме, әжімдерді азайта ма — оны көрсете алмайды.

Қолдану тәсілі мен құралдың құрамы маңызды: 1% EGCG ерітіндісі, 10% көк шай кремі, демделген шай және қоюландырылған капсула бірін-бірі алмастырмайды.

Көк шайдың теріге әсері: мақсат пен қолдану тәсіліне қарай шешім қабылдау кестесі

Мақсат	Теріге жағуға қатысты дәлелдер	Ішке қабылдауға қатысты дәлелдер	Практикалық шешім
Жеңіл дәрежелі безеу	Бірнеше шағын сынақта көк шай немесе EGCG белсенді заты жоқ негізге не бақылау құралына қарағанда жақсы нәтиже көрсеткен.	Бір сынақта беттің кейбір аймақтарында өзгеріс байқалған, бірақ бөртпелердің жалпы санында өзгеріс болмаған.	Теріге жағылатын құралды қосымша ретінде қолдануға болады. Тиімділігі дәлелденген безеу емі бірінші орында тұрады.
Күн әсерінен қартаюдың көзге көрінетін белгілері	Теріге жағу мен ішке қабылдауды біріктірген сынақта сегіз аптадан кейін көзге көрінетін пайда байқалмаған.	Екі жылдық сынақтың соңғы бағалауында плацебодан артықшылық анықталмаған.	Әжімдер мен күннен пайда болған дақтарды кетіруді негізгі мақсат етіп, көк шай сатып алмаңыз.
UV әсерінен қызару	UV әсеріне дейін жағылған шағын тәжірибелерде қысқа мерзімді қызару мен жасуша зақымының көрсеткіштері азайған.	Бақылаулы сынақтардың нәтижелері бір-біріне қайшы.	Көк шайды ешқашан күннен қорғайтын құрал деп қарастырмаңыз.

Безеуге қарсы әсердің ең анық белгілері көк шайды теріге жаққанда байқалған

Kim және әріптестері 2021 жылы Phytotherapy Research журналында жарияланған метаталдауда бес рандомизацияланған сынақты біріктірген. Зерттеулерге көк шай қолданған 125 адам және бақылау топтарындағы 122 адам кірген. Біріктірілген орташа айырма теріге жағылатын емнің пайдасына 11.39 қабынған бөртпені құраған, ал ішке қабылдағандағы айырма аз ғана болған. Қабынусыз бөртпелер теріге жағылған кіші топта азайған, ішке қабылдаған кіші топта азаймаған.

Бұл сан тым дәл көрінеді, бірақ дәлелдер мұндай нақтылыққа жетпейді: бес шағын зерттеуде әртүрлі сығындылар, концентрациялар, негіздер және сынақ үлгілері қолданылған. Біріктірілген сан бөртпелер санының айырмасын білдіреді. Ол сіздің бетіңізде міндетті түрде болатын пайыздық өзгеріс емес.

Маңызды сынақтардың бірін Yoon және әріптестері 2013 жылы Journal of Investigative Dermatology журналында жариялаған. Отыз бес адам бетінің бір жағына 1% немесе 5% EGCG, екінші жағына белсенді затсыз негіз жаққан. EGCG ерітіндісінің екеуі де сегіз апта ішінде қабынған және қабынусыз безеу бөртпелерін азайтқан. Бір адамның бетінің екі жағын салыстыру көптеген жеке айырмашылықтардың ықпалын шектейді. Дегенмен бұл арнайы дайындалған ерітінділер қолданылған бір ғана шағын зерттеу болған.

Көк шай әзірге тиімділігі қалыптасқан безеу емдерінен кейін тұрады және клиникалық нұсқаулықтарда олармен бірдей қолдау таппаған. Reynolds және әріптестері әзірлеген American Academy of Dermatology ұйымының 2024 жылғы нұсқаулығында өзге емдермен қатар benzoyl peroxide (бензоил пероксиді) пен теріге жағылатын ретиноидтарды қолдануға күшті ұсыным берілген.

Жеңіл бөртпелер кезінде, теріңіз жақсы көтерсе, шайып тастауды қажет етпейтін көк шай құралы қосымша күтім бола алады. Бөртпелер терең, ауырсынатын немесе тыртық қалдыратын болса, кистозды безеуге күтім жасау және қашан көмекке жүгіну керегі туралы нұсқаулығымызды басшылыққа алыңыз.

Теріге жағылатын көк шайдың әжімге қарсы тиімділігі дәлелденбеген

Chiu және әріптестері 2005 жылы Dermatologic Surgery журналында жарияланған сегіз апталық сынақта 40 әйелге 10% көк шай кремін ішке қабылданатын көк шаймен бірге қолданған. Қатысушылардың қай топта болғанын білмей жүргізілген клиникалық бағалау плацебомен салыстырғанда көзге көрінетін артықшылық таппаған, ал тітіркену көрсеткіштері жоғарырақ болған. Биопсиялар серпімді тіннің көбейгенін көрсеткен, бірақ микроскоппен көрінетін өзгеріс көзге көрінетін жақсарумен бірдей емес. Екі тәсіл қатар қолданылғандықтан, теріге жағу мен ішке қабылдаудың әсерін бөлек анықтау мүмкін болмаған. Ал қысқа UV тәжірибелері басқа сұраққа жауап береді.

Elmets және әріптестері күн сәулесін қайталайтын әсерге дейін арқаның шағын аймақтарына 1%-дан 10%-ға дейінгі сығындылар жаққан. Қызару деңгейі бағаланған алты еріктіде алдын ала жағу эритеманы дозаға байланысты азайтқан. Басқа үлгілерде күнге күюден зақымданған жасушалар мен DNA зақымы азырақ болған. Бірақ бұл дүкенде сатылатын ылғалдандырғыш терінің күн әсерінен қартаюын немесе тері обырын болдырмайтынын дәлелдемейді.

Сығынды бақыланатын UV дозасының әсерінен 30 минут бұрын жағылған. Ал өнімнің тұрақтылығы, күнделікті қолданылуы және ұзақ мерзімді нәтижелері тексерілмеген.

Hughes және әріптестері 4.5 жылдық рандомизацияланған сынақта 903 ересекті бақылаған. Күннен қорғайтын құралды күн сайын қолданғандарда терінің қартаюы оны өз қалауынша қолданғандарға қарағанда 24% аз болған. Осы мақсатты көздесеңіз, антиоксиданттар туралы уәделерге ақша жұмсамас бұрын күннен қорғайтын құралды күн сайын қолдану ненің алдын алатынын және ненің алдын ала алмайтынын оқыңыз.

Көк шайды ішке қабылдауға қатысты дәлелдер әркелкі

Безеуге қатысты ең сапалы тікелей сынақ кең ауқымды уәделерді растамайды. Lu мен Hsu ересек жаста орташа немесе ауыр дәрежелі безеуі бар 80 әйелді кездейсоқ топтарға бөлген, олардың 64-і төрт апталық зерттеуді аяқтаған. Сығынды күн сайын 856 mg EGCG берген. Мұрын, ауыз айналасы мен иектегі бөртпелер саны азайған, бірақ беттегі бөртпелердің жалпы саны плацебодан ерекшеленбеген.

Бұл демделген шай емес, кофеині алынған қоюландырылған сығынды болған. Зерттеу небәрі төрт аптаға созылған. Тамақтанудың әсері мазаласа, безеумен байланысы бар тағамдар туралы нұсқаулығымыз қайталанған зерттеулерде расталған нәтижелерді кең тараған тұжырымдардан ажыратады.

Күн әсерінен ұзақ мерзімді қартаюға қатысты нәтижелер анығырақ: Janjua және әріптестері 56 әйелді екі жыл бойы көк шай полифенолдарын немесе плацебо қабылдайтын топтарға кездейсоқ бөлген. 24 айда қоспа күн әсерінен қартаюдың клиникалық немесе биопсиялық көрсеткіштері бойынша артықшылық көрсетпеген.

UV әсеріне реакцияны зерттеген сынақтар бірдей қорытындыға келмеген. Heinrich және әріптестері 60 әйелге күн сайын 1,402 mg катехин беретін сусын ішкізген. 12 аптадан кейін UV әсерінен қызару 25% азайып, аспаппен өлшенген бірнеше көрсеткіш жақсарған.

Кейін Farrar және әріптестері терісі ақшыл әрі күнге сезімтал 50 ересекте плацебо-бақылаулы сынақ жүргізген. Қатысушылар 12 апта бойы күн сайын 1,080 mg катехин мен C дәруменін қабылдаған. Қоспа күнге күю шегін, қызаруды, қабыну жасушаларын немесе өлшенген қабыну липидтерін өзгертпеген.

Өнімдер мен қатысушылар топтарының әртүрлі болуы қайшылықтың бір бөлігін түсіндіруі мүмкін, бірақ практикалық қорытынды өзгермейді. Ішке қабылданатын көк шай күн сәулесінен сенімді қорғамайды.

Теріге жағылатын құралды өзіңізді алдамай қалай байқап көруге болады?

1. Дәлелдерге сай қолданыңыз. Оны жеңіл дәрежелі безеуге міндетті емес қосымша ретінде ғана қолданыңыз. Әжімге қарсы күтімнің немесе күннен қорғайтын құралдың орнына пайдаланбаңыз.
2. Шайып тастауды қажет етпейтін дайын құралды таңдаңыз. Құрам тізімінен green tea extract (көк шай сығындысы), Camellia sinensis leaf extract (жапырақ сығындысы) немесе EGCG іздеңіз. Үйде жасалған шай компресі ешбір сынақтағы құрамды қайталамайды.
3. Ең жоғары пайызға ұмтылмаңыз. Сығындының құрамы мен өнімнің негізі белсенді заттардың теріге жеткізілуіне әсер етеді. Қазіргі сынақтар сатылымдағы құралдар үшін мінсіз концентрацияны анықтамайды.
4. Алдымен теріңіздің қалай көтеретінін тексеріңіз. Кеңірек жағар алдында шағын аймақта байқап көріңіз. Редакция ұсынған бұл тексеріс бастапқы ашыту немесе қызаруды байқауға көмектесуі мүмкін, бірақ аллергия жоқ екеніне кепілдік бермейді.
5. Алты-сегіз аптадан кейін бағалаңыз. Бұл безеуге қарсы теріге жағылатын құралдардың сапалырақ сынақтарындағы мерзімге сәйкес келеді. Күтімдегі қалғанының бәрін өзгертпей, бірдей жарықта түсірілген фотоларды салыстырыңыз. Тітіркену басылмаса, қолдануды ертерек тоқтатыңыз.

Көк шай сусыны мен сығындыларының қаупі әртүрлі

European Food Safety Authority ұйымы 2018 жылы көк шай катехиндерін қарастырған. Ұйым дәстүрлі тәсілмен демделген шайды Еуропадағы әдеттегі тұтыну мөлшерінде жалпы қауіпсіз деп бағалаған. Дегенмен бауыр тарапынан сирек реакциялар тіркелген.

Қоюландырылған қоспалардың жағдайы бөлек: EFSA сынақтарда күн сайын 800 mg немесе одан көп EGCG қабылдау бауыр ферменттерін жоғарылатқанын анықтаған. Ұйым көк шай сығындылары үшін қауіпсіз дозаны белгілей алмаған. Бауыр зақымының хабарланған бір жағдайы күн сайын 375 mg беретін өніммен байланысты болған. Сондықтан 800 mg қауіпсіздіктің кепілді шегі емес.

Бұл мәлімет маңызды, өйткені безеуге арналған төрт апталық сынақта күн сайын 856 mg EGCG қолданылған. Қысқа сынақ қоспаны өз бетіңізше ұзақ қабылдаудың қауіпсіз екенін дәлелдемейді. Сондықтан косметикалық мақсат үшін капсулалардың ықтимал пайдасы мен қаупінің арақатынасы қолайсыз.

Сығындыны қазірдің өзінде қолданып жүрсеңіз, заттаңбасын фармацевтке немесе дәрігерге көрсетіңіз. Теріге жаққаннан кейін күйдіру басылмаса, ісіну немесе жайылып бара жатқан бөртпе пайда болса, өнімді қолдануды тоқтатып, дәрігер кеңесіне жүгініңіз.