Таңғы және кешкі тері күтімінде қай белсенді затты қашан қолданған дұрыс? Күннен қорғайтын құралды таңертең жағыңыз, ал ретиноидтарды қаптамасында басқаша көрсетілмесе, кешке қолданыңыз. Vitamin C әдетте таңғы күтімге қолайлы. Glycolic acid пен lactic acid қолдануды кешкі күтімде реттеу оңайырақ. Salicylic acid, azelaic acid, niacinamide және benzoyl peroxide үшін уақыт таңдауы еркіндеу. Нақты сағаттан гөрі жарыққа төзімділік, терінің тітіркенуі және екі формуланың бірге қолдануға арналып жасалғаны маңыздырақ.
Қолдану уақытын таңдағанда үш нәрсені тексеріңіз
Ингредиентті белгілі бір уақытта қолдануға үш себептің бірі негіз болады. Ол күндізгі әсерлерден қорғауы, жарықта ыдырауы немесе басқа белсенді құралмен қатар қолданғанда теріні тітіркендіруі мүмкін.
Көбіне соңғы себеп түсінбеушілік туғызады. Екі ингредиент химиялық тұрғыдан үйлескенімен, бірге қолданғанда теріні қатты тітіркендіруі мүмкін. Ал басқа екі ингредиент тек сынақтан өткен бір формуланың ішінде ғана бірге әсер етуі ықтимал. Барлығына ортақ үйлесімділік кестесі осы екі жайтты да ескермейді.
Таңғы және кешкі күтімге арналған практикалық кесте
| Белсенді зат | Әдетте қолайлы уақыт | Сол уақытта немен бірге қолдануға болады | Қай кезде бөлек қолдану керек |
|---|---|---|---|
| Күннен қорғайтын құрал | Таңертең, тері күтімінің соңғы қадамы ретінде | Астына жағылатын үйлесімді белсенді құралдар мен ылғалдандырғыш | Оны ешбір құрал алмастыра алмайды. Құралдар түйіршіктеніп қалса, қабаттап жағатын өнімдерді өзгертіңіз. |
| Vitamin C | Таңертең, күннен қорғайтын құралдың алдында | Формулалары бірінің үстіне бірі жақсы жағылса, ылғалдандырғыш пен күннен қорғайтын құрал | Қышқылдармен немесе ретиноидтармен бірге қолданғанда теріні ашытса, оларды бөлек уақытта қолданыңыз. |
| Retinol және басқа ретиноидтар | Қаптамада басқаша көрсетілмесе, кешке | Қарапайым ылғалдандырғыш | Бір формулаға біріктірілмесе, бастапқыда жуып тастауды қажет етпейтін қышқылдар мен benzoyl peroxide-ті бөлек уақытта қолданыңыз. |
| Glycolic acid немесе lactic acid сияқты AHA қышқылдары | Әдетте кешкі күтімге енгізу оңайырақ | Қарапайым ылғалдандырғыш | Тітіркену қаупі болса, ретиноидпен немесе benzoyl peroxide-пен бір уақытта қолданбаңыз. |
| Salicylic acid | Таңертең немесе кешке | Теріге жайлы болса, ылғалдандырғыш пен күннен қорғайтын құрал | Ретиноидтар, AHA қышқылдары немесе benzoyl peroxide күтімді тым құрғататын етсе, басқа уақытта қолданыңыз. |
| Benzoyl peroxide | Таңертең немесе кешке | Біріктірілген дайын өнімді нұсқаулығына дәл сай қолданыңыз | Кешкі күтімде бөлек ретиноид қолданылса, таңертең қолдану ыңғайлы. |
| Azelaic acid немесе niacinamide | Таңертең немесе кешке | Формулалары бірінің үстіне бірі жақсы жағылса, ылғалдандырғыш пен күннен қорғайтын құрал | Өнімдердің толық формулалары ашытса, түйіршіктенсе немесе тітіркендірсе ғана оларды бөлек уақытта қолданыңыз. |
Бұл кестеде барлығына бірдей міндетті нұсқаулар емес, әдетте қолайлы уақыт берілген. Өнімнің қаптамасындағы нұсқаулық, дәрігер тағайындаған ем жоспары немесе біріктірілген дайын өнімнің нұсқаулығы басымдыққа ие.
Күннен қорғайтын құрал — таңғы күтімнің тұрақты қадамы
Күннен қорғайтын құралдың уақыт ережесі ең анық, өйткені оның міндеті — күндіз қорғау. 2013 жылғы рандомизацияланған зерттеуде Hughes пен әріптестері 55 жасқа толмаған 903 ересек адамды 4.5 жыл бойы бақылаған. Күннен қорғайтын құралды күнделікті қолданған топта терінің қартаю белгілерінің үдеуі оны өз қалауынша қолданған топқа қарағанда 24% аз болған.
Бағалаушылар қатысушылардың қолының сыртынан алынған тері бедерінің көшірмелерін бағалаған. Бұл нәтиже бетке арналған қай сарысуды сатып алу керегін көрсетпейді. Бірақ антиоксиданттың немесе ретиноидтың күннен қорғайтын құралды неге алмастыра алмайтынын көрсетеді.
American Academy of Dermatology ұйымының қазіргі ұсынымдары далаға шығар алдында қорғаныс ауқымы кең, суға төзімді, SPF 30 немесе одан жоғары құрал жағуды ұсынады. Бұл ұсынымдарда күннен қорғайтын құрал басқа күтім өнімдерінен кейін, макияждан бұрын жағылады.
Vitamin C неліктен әдетте таңертең қолданылады
Vitamin C-ні таңертең қолдану — химия заңы емес, практикалық таңдау. AAD ұйымының 2023 жылғы ұсынымдарында оны теріні тазартқаннан кейін, күннен қорғайтын құралдың алдында жағу көрсетілген.
Murray мен әріптестері 2008 жылы адамдар қатысқан шағын зерттеуде бір нақты антиоксиданттық формуланы тексерген. Оның құрамында 15% L-ascorbic acid, 1% vitamin E және 0.5% ferulic acid болған. Терінің шағын бөліктеріне төрт күн бойы қолдану ультракүлгін сәулелену әсері модельденгеннен кейінгі зақымдану көрсеткіштерін азайтқан.
Бұл тәжірибеде нақты бір формула және UV сәулесінің қысқа мерзімді әсері қолданылған. Ол vitamin C туындыларының немесе сарысуларының бәрі бірдей қорғайтынын дәлелдемейді. Vitamin C таңғы күтімді толықтыра алады, бірақ күннен қорғайтын құрал емес.
Егер теріңізге сол кесте қолайлы болса, vitamin C-ні кешке де қолдануға болады. Таңертең қолданудың мәні — тұрақты антиоксиданттық формула оның қорғаныш әсері зерттелген сәуле түсетін уақытта теріде болады.
Ретиноидтар неліктен әдетте кешке қолданылады
AAD ұсынымдарында ретиноидтарды ұйқыға жатар алдында қолдану көрсетілген. Мұның бір себебі — жарыққа төзімділік, бірақ өнімнің негізі де ингредиенттің атауы сияқты маңызды.
2013 жылғы зертханалық зерттеуде Del Rosso мен әріптестері tretinoin бар екі гельге флуоресцентті жарық пен модельденген күн сәулесін түсірген. Кәдімгі 0.025% гельдегі tretinoin мөлшері екі сағат ішінде 83%-дан астам азайған. Микрондалған 0.05% гель флуоресцентті жарықта әлдеқайда тұрақты болған.
Бұл бет терісіндегі нәтижелерді тексерген зерттеу емес, зертханалық сынақ болған. Ол «ретиноидтардың бәрі күндізгі жарықта ыдырайды» деген тұжырымның тым жалпылама екенін көрсетеді. Adapalene және tretinoin бар өнімдердің кейбір жаңа негіздері жарықта басқаша әрекет етеді.
Қаптамада көрсетілген уақытты ұстаныңыз. Ретиноид теріңізді тітіркендірсе, тағы бір белсенді зат қосқаннан гөрі оны ылғалдандырғышпен бірге қолдану әдетте пайдалырақ.
Қышқылдар туралы сұраққа неге мұқият жауап беру керек
AHA қышқылын кешке қолдансаңыз, оның әсері таң атқанда тоқтап қалмайды. Кешкі уақытты таңдаудың себебі — құралдарды қабаттап жағуды жеңілдету және оларды басқа тітіркендіретін өнімдерден оңайырақ бөлу.
Kornhauser мен әріптестері 2009 жылы Fitzpatrick жіктемесі бойынша терісі II немесе III типке жататын 14 дені сау ересек адамды зерттеген. Олар арқа терісіне 3.5 апта бойы 10% glycolic acid, 2% salicylic acid немесе белсенді заты жоқ негіз жаққан. Glycolic acid модельденген күн сәулесінің әсерінен кейін қызаруды, ДНҚ зақымдануын және күнге күйген жасушалардың түзілуін арттырған. Salicylic acid бұл көрсеткіштерді өзгертпеген.
Зерттеу шағын болған және терінің қоюлау түсті типтерін қамтымаған. Онда бетке арналған барлық өнім емес, нақты формулалар арқа терісінде тексерілген. Дегенмен оның нәтижелері glycolic acid қолданған кезде күндіз күннен қорғану қажеттігін қолдайды. Қышқылды кешкі уақытқа ауыстыру бұл қажеттілікті жоймайды.
Қай белсенді заттарды бір күтімде бірге қолдануға болады?
Үйлесімділік кестелері химиялық ыдырау мен тітіркенуді жиі шатастырады. Benzoyl peroxide пен ретиноидтар бұл айырмашылықтың неге маңызды екенін көрсетеді.
Martin мен әріптестері 1998 жылғы зертханалық зерттеуде сатылымдағы гельдерді араластырған. Adapalene benzoyl peroxide-пен бірге және жарық әсерінде тұрақтылығын сақтаған. Кәдімгі tretinoin шамамен екі сағатта 50%-дан астам, ал 24 сағат ішінде 95% ыдыраған.
Бұл нәтижелер нақты формулалардан, соның ішінде 10% benzoyl peroxide бар лосьоннан алынған. Олар қазіргі өнім негіздерінің бәрін қамтымайды. AAD ұйымының 2024 жылғы безеуді емдеу ұсынымы ретиноид пен benzoyl peroxide белгіленген дозада біріктірілген өнімдерді қолдануды қатаң ұсынады.
Сондықтан біріктірілген дайын өнімді нұсқаулығына сай қолданыңыз, бірақ бөлек өнімдерді алақаныңызда араластырмаңыз. Benzoyl peroxide пен ретиноидты бірге қолдану жөніндегі нұсқаулықта формулаға байланысты ерекшеліктер түсіндірілген.
Жалпы кесте retinol мен vitamin C бар формулаларыңыздың теріңізді тітіркендіретін-тітіркендірмейтінін анықтай алмайды. Vitamin C-ні таңертең, retinol-ды кешке қолдансаңыз, мәселенің себебін анықтау оңайырақ болады. Деректер мен тітіркену қаупіне қатысты таразылайтын жайттарды retinol мен vitamin C бар күтім жөніндегі нұсқаулықтан қараңыз.
AHA қышқылдары мен ретиноидтарда мәселе басқаша. Химиялық қайшылық болмаса да, оларды бірге қолдану теріні тым қатты тітіркендіруі мүмкін. Бастауға ыңғайлысы — AHA мен retinol-ды бөлек уақытқа бөлетін кесте.
Міндетін атқаратын барынша шағын күтім жүйесін құрыңыз
- Бір негізгі мәселені таңдаңыз. Безеу, қара дақтар мен тері бедерінің біркелкі болмауы үшін әрдайым бөлек өнім қажет емес.
- Таңғы күтімнің негізін бекітіңіз: күннен қорғайтын құрал және теріңізге қажет болса, ылғалдандырғыш.
- Таңғы күтімге сол мәселені шешуге көмектессе ғана бір белсенді құрал қосыңыз.
- Кешкі күтімде бір негізгі белсенді құрал қолданыңыз. Біріктірілген дайын өнім де жоспарланған бір белсенді күтім болып саналады.
- Теріні тітіркендіретін екінші белсенді затты басқа кешке қалдырыңыз немесе мүлде қолданбаңыз.
Бұл — редакция ұсынатын мәселе себебін анықтау тәсілі, клиникалық тұрғыдан расталған хаттама емес. Оның пайдасы — қызару, қабыршақтану немесе безеу пайда болғанда әсер ететін факторлардың санын азайту.
Сөреңізде өнім көбейіп кетсе, құрамында көрсетілген ингредиенттерді таңғы және кешкі күтімдегі үйлеспеушіліктерді сақтыққа сүйеніп тексеретін құралға енгізіңіз. Ол әр өнімнің толық формуласын емес, теріп енгізілген ингредиенттерді оқиды. Ол аллергияны бағалай алмайды, теріге диагноз қоя алмайды және дәрігер тағайындаған күтім нұсқауларын алмастырмайды.
Көрнекі мысал: бес өнім, белсенді күтімге арналған екі уақыт
Мақсатыңыз тері бедерін тегістеп, қара дақтарды азайту делік. Сөреңізде vitamin C, retinol, glycolic acid бар тонер, niacinamide қосылған ылғалдандырғыш және күннен қорғайтын құрал тұр.
| Өнім | Шешім | Себеп |
|---|---|---|
| Vitamin C | Таңертең | Күннен қорғайтын құралдың астында оның нақты міндеті бар әрі ол retinol-дан бөлек қолданылады. |
| Niacinamide қосылған ылғалдандырғыш | Қажет болса, таңертең және кешке | Қосымша пилинг қадамын қоспай, екі уақыттағы күтімге де көмектеседі. |
| Күннен қорғайтын құрал | Таңғы күтімнің соңғы қадамы | Күндізгі UV сәулесінің әсерінен қорғайды. |
| Retinol | Кешке, қаптамада көрсетілгендей | Кешкі күтімнің негізгі белсенді құралы болады. |
| Glycolic acid бар тонер | Бастапқыда уақытша қолданбау | Тері бедеріне қатысты міндеті басқа құралмен қабаттасады әрі тітіркену себебін табуды қиындатады. |
Теріңізде жайсыздық болмаса, бірақ бедері әлі тегістелмесе, glycolic acid бар тонерді retinol қолданбайтын бөлек кеште пайдалануға болады. Оны барлық басқа белсенді заттың үстіне қоса бермей, қаптамадағы нұсқаулыққа сай енгізіңіз.
Таңғы және кешкі күтімнің өз ішінде де өнімдерді жағу реті маңызды. Өнімнің құрылымы, дәріні қолдану нұсқаулары немесе құралдардың түйіршіктенуі «алдымен белсенді құрал, содан кейін ылғалдандырғыш» деген қарапайым ретті қиындатса, тері күтімінің әр қадамының реті көрсетілген нұсқаулықты пайдаланыңыз.
Күтім кестесі бойынша қашан маманмен кеңесу керек
Жалпы уақыт кестесіне сүйеніп, дәрігер тағайындаған құралдың қолдану уақытын өзгертпеңіз, оны басқа құралмен біріктірмеңіз және қолдануды тоқтатпаңыз. Оны тағайындаған дәрігерден немесе фармацевттен өнімнің негізі басқа құралдарыңызбен қалай әрекеттесетінін сұраңыз.
Басылмайтын ашыту, ісіну, күлдіреуік немесе қотырлану белсенді заттардың уақытын әрі қарай ауыстырып көруге себеп емес. Жаңа косметикалық өнімді қолдануды тоқтатып, дәрігерге жүгініңіз. Тағайындалған емді өзгертпес бұрын оны тағайындаған дәрігерге хабарласыңыз.
Oscar Nascimento
Редакция авторы, GlowUp Face
Oscar дәлелге негізделген тері күтімі, денсаулық, луксмаксинг және келбетке қатысты әлеуметтік-экономикалық зерттеулер туралы жазады.
Толық профиль және барлық мақалалар →
