Шкала қайдан шыққан
1951 жылы америкалық зерттеуші Джеймс Гамильтон ерлердің бас шашын қандай үлгімен жоғалтатынын сипаттады. 1975 жылы О'Тар Норвуд 1000 ересек ақ нәсілді ерді тексеріп, сол суреттерді жетілдірді: шаш ауыстыру хирургиясы кең тарай бастағанда ортақ әрі қайталанатын тіл қажет болды. Сондықтан шкаланы әдетте Гамильтон–Норвуд шкаласы деп атайды. Ол ерлерге тән тазданудың ең жиі кездесетін, тұқым қуалайтын түріне арналып жасалған, ал клиникалар мен зерттеулердің көбі бұл үдерістің қаншалықты алға жылжығанын сипаттау үшін әлі де осы шкаланы қолданады.
Дереккөз: Hamilton 1951; Norwood 1975
Сатылар нені бақылайды
Шкала бір мезетте екі аймақты бақылайды. Алдыңғы жақта шаш сызығы самайлардан шегініп, таныс М әрпін құрайды, кейін ортасы да артқа жылжиды. Жоғарыда төбе (вертекс) сирей келе, дөңгелек тақыр аймаққа айналуы мүмкін. Орта сатыларда екі аймақ та ұлғаяды, бірақ оларды әлі де шаш жолағы бөліп тұрады; соңғы сатыларда бұл жолақ жойылып, тақыр аймақтар қосылады. Норвуд A нұсқаларын да сипаттаған: оларда төбеде бөлек тақыр аймақ болмайды, бірақ бүкіл алдыңғы жиек артқа шегінеді. Бұл нұсқалар соншалықты сирек емес: бір қауымдық зерттеуде ерлердің 12 пайызында негізінен маңдай тұсындағы көрініс анықталған.
Дереккөз: Norwood 1975; Gupta & Mysore 2016; Rhodes et al. 1998
Норвуд 2 мен 3: шекара қай жерде
II саты — самайлардағы үшбұрыш тәрізді, әдетте симметриялы шегіну, ал шаш сызығының ортасы әлдеқайда аз шегінеді. III саты — самайлардағы терең шегіну, бұрыштар тақыр немесе сирек шашпен ғана жабылған; Норвуд дәл осыны таздану деп атауға болатын ең аз шаш жоғалту деп санаған. Іс жүзінде бұл екеуінің арасындағы өту нақты шекара емес, дәреже мәселесі. Үш белгі көмектеседі: әр бұрыш шаш сызығының ортасынан қаншалықты артта тұр, бұрыштардағы шаштар артындағы шаштардан жіңішке әрі қысқа ма және бұрыштар маусымнан маусымға жылжуын жалғастыра ма. Шекарада тұрған басты II–III деп сипаттаған әділірек, ал бірнеше айдағы үрдіс атаудан гөрі көбірек айтады.
Дереккөз: Norwood 1975; Gupta & Mysore 2016
Әр саты қаншалықты жиі кездеседі
Ерлерге тән таздану жиі кездеседі және әдетте баяу дамиды. 18–49 жастағы сау ерлердің қауымдық іріктемесінде 42 пайызы III немесе одан кейінгі сатыда болған: 18–29 жастағы ерлердің 16 пайызы және 40–49 жастағы ерлердің 53 пайызы. Американдық дерматология академиясы бұл үдеріс жасөспірім шақтың соңында немесе жиырма жастан кейін басталуы мүмкін екенін, бірақ әдетте кейінірек байқалатынын, ал 50 жасқа қарай ақ нәсілді ерлердің жартысынан көбінде оның көзге көрінетін белгісі — шаштың сиреуі, шегінген шаш сызығы немесе тақыр жер — болатынын атап өтеді. Қарқын адамнан адамға қатты өзгереді, сондықтан саты көріністің қаншалықты жылдам өзгеретінін емес, оның бүгін қай жерде тұрғанын сипаттайды.
Дереккөз: Rhodes et al. 1998; American Academy of Dermatology
Мамандар неге келіспейді және неге аралық әділірек
Бір зерттеуде жеті дерматолог пен он алты дерматология резиденті бірдей 43 фотоны бағалаған, ал авторлар олардың келісімін қанағаттанарлықсыз деп тапқан; екінші кезеңде сол суреттерді үш айдан кейін қайта бағалаған мамандар көбіне өздерінің алғашқы бағаларын қайталамаған. Тікелей тексергенде келісім жоғарырақ: бір ерлерді тексерген екі дайындалған бақылаушының бағасы жағдайлардың 85 пайызында толық сәйкес келген, ал ерлердің өзін-өзі бағалауы олардың бағасымен шамамен жартысында ғана сәйкес келген. Жарық, камера бұрышы, шаш ұзындығы мен сәндеу көріністі өзгертеді. BASP жіктемесі сияқты жаңарақ жүйелер шаш сызығының пішіні мен төбедегі шаштың жиілігін бөлек сипаттайды және ерлерге де, әйелдерге де жарайды, бірақ олардың ешқайсысы маман пікірінің қажеттілігін жоймайды.
Дереккөз: Guarrera et al. 2009; Taylor et al. 2004; Lee et al. 2007
Өз фотоларыңызды шкаламен қалай салыстыруға болады
Бір фотоны алдынан — шашыңыз құрғақ, сәнделмеген және артқа қайырылған күйде, екіншісін төбеден жоғарыдан түсіріңіз; екеуі де жарқылсыз, жарқын әрі біркелкі жарықта болсын. Самайлар мен төбені бөлек қарап, содан кейін ең жақсы сай келетін көрші екі сызбаны таңдаңыз. Сызбалармен емес, өзіңіздің бұрынғы фотоларыңызбен көбірек салыстырыңыз: бір-үш айда бір рет бірдей жағдайда түсірілген фото кез келген жеке суреттен гөрі өзгерісті әлдеқайда жақсы көрсетеді. Шкала шаштың неге сирейтінін айта алмайды. Кенеттен түсу, дөңгелек тақыр дақтар, ауыратын немесе қабыршақтанатын бас терісі, қастың не дене түктерінің түсуі — сатыларды санауға емес, дерматологқа қаралуға себеп.
Дереккөз: American Academy of Dermatology