Кенеттен не ошақты түсу
Күніне 50-ден 100-ге дейін шаш түсуі қалыпты, көп адам мұны байқамайды да. Ал бір-екі күнде пайда болған тақыр жер не жолақ, тарағанда шоқ-шоғымен түсетін шаш немесе бастағы не сақалдағы дөңгелек, тегіс ошақтар — басқа жағдай. Ошақты түсу — иммундық жүйе шаш фолликулаларына шабуыл жасайтын ошақты алопецияның классикалық белгісі. Ол әдетте балалар мен жас ересектерде басталады, пайда болып, басылып тұруы мүмкін, ал шаш өздігінен не емнің көмегімен қайта өсе алады. Дерматолог диагнозды растап, инфекция сияқты басқа себептерді жоққа шығарып, не көмектесетінін түсіндіре алады.
Дереккөз: American Academy of Dermatology; NHS
Ауыратын, қышитын, қызарған не қабыршақтанған бас терісі
Типтік үлгідегі шаш түсуі әдетте ауырмайды, сондықтан бас терісіндегі белгілер басқа себептерді меңзейді. Кішкентай қара нүктелері (бұл — сынған шаштың түбірі) не жаралары бар қабыршақты тақыр жерлер саңырауқұлақ инфекциясы болуы мүмкін; бастағы мұндай инфекцияны әдетте сөредегі креммен емес, рецептілік таблетка мен сусабынмен емдейді. Қатты қышу, ашу мен ауырсыну инфекцияны білдіруі мүмкін, ал бас терісінің псориазы шаштың уақытша түсуіне әкелуі мүмкін. Ең маңыздысы — қабыну фолликулаларды біржола жоятын тыртықты алопециялар. Жойылған фолликуланы ем қайтара алмайды, бірақ одан әрі түсуді тоқтата алады, сондықтан оларды ерте байқаған жөн.
Дереккөз: American Academy of Dermatology; NHS
Қас, кірпік және алдыңғы шаш сызығы
Бастағы шашпен бірге қас, кірпік не дене түктері түссе, дәрігерге көрінген жөн. Ошақты алопеция денедегі кез келген түкке әсер етуі мүмкін, ал қалқанша бездің ақаулары да шашты сиретеді. Әйелдерде маңдай мен самай бойымен жолақ болып шегінетін алдыңғы шаш сызығы, әсіресе қастың сиреуімен бірге, фронтальды фиброздаушы алопеция болуы мүмкін. Ол әдетте менопаузадан кейін анықталады, бірақ ертерек басталуы да мүмкін, ал осы диагноз қойылған әйелдердің 80–95 пайызы қасының бір бөлігінен не бәрінен айырылған — бұл көбіне ең алғаш байқалатын белгі. Ол дамыған сайын фолликулаларды жояды, сондықтан ем ерте басталса, жақсырақ әсер етеді.
Дереккөз: American Academy of Dermatology
Жаңа дәріден, аурудан не босанудан кейін
Қатты қызбадан, операциядан, аурудан, салмақтың көп кемуінен, өте күйзелісті кезеңнен, контрацептивтік таблеткаларды тоқтатқаннан не босанғаннан кейін бірнеше ай өткенде шаштың көп түсуі жиі кездеседі. Босанғаннан кейін ол әдетте шамамен төрт айдан соң шыңына жетеді, ал әйелдердің көбінде шаштың әдеттегі қалыңдығы баланың бір жасқа толуына қарай қалпына келеді. Мұндай түсу себебі өткен соң әдетте алты-тоғыз ай ішінде басылады, бірақ ұзаққа созылса не айқын себебі болмаса, тексерілген жөн. Кейбір дәрілер шаш түсуіне әкелуі мүмкін. Солардың біріне күдіктенсеңіз, оны өзіңіз тоқтатпай, тағайындаған дәрігермен сөйлесіңіз: кейбір дәрілерді кенет тоқтату ауыр зардапқа әкелуі мүмкін.
Дереккөз: American Academy of Dermatology
Балалар мен жасөспірімдер
18 жасқа дейінгі шаш түсуін фото бойынша болжаған емес, дәрігерге көрсеткен жөн, өйткені мұндағы жиі себептер басқа. Тығыз байланыс, ортақ тарақ не сүлгі арқылы жұғатын саңырауқұлақ инфекциясы — бастағы теміреткі рецептілік емді қажет етеді. Ошақты алопеция әдетте жас кезде басталады, тығыз өрім мен құйрық балаларда да тракциялық түсуге әкеледі, ал кейбір адамдар өз шашын жұлады, кейде мұны байқамайды да. Темір, мырыш не ақуыздың жетіспеуі және қалқанша бездің ақаулары да шашты сиретуі мүмкін. Типтік үлгідегі шаш түсуі жасөспірім шақта да басталуы мүмкін, бірақ жас адамда оны болжамай, растау керек. Қыздар мен әйелдерде етеккірдің бұзылуымен, безеумен не бет пен денедегі артық түкпен қатар жүретін шаш түсуі аналық бездің поликистозы синдромы сияқты гормондық ауруды меңзеуі мүмкін (Ұлыбританияда оны енді PMOS деп атайды).
Дереккөз: NHS; American Academy of Dermatology
Қабылдау қалай өтеді
Дерматолог сұрақтан бастайды: шаш қашан түсе бастады, қаншалықты жылдам және денсаулығыңызда не дәрілеріңізде тағы не өзгерді. Ол бас теріңізді көбіне дерматоскоппен, яғни жарығы бар үлкейткішпен мұқият қарап, тырнақтарыңызды және шаш түсіп жатқан басқа жерлерді тексереді, ал шаштың қалай шығатынын көру үшін бірнеше талын ақырын тартып көруі мүмкін. Ауруға, бір заттың жетіспеуіне, гормон теңгерімінің бұзылуына не инфекцияға күдік болса, қан талдауы не бас терісінің шағын биопсиясы қажет болуы мүмкін. Күні жазылған фотолар көмектеседі, сондықтан оларды ала барыңыз. Басқа белгілерсіз баяу әрі біркелкі сиреу жиі кездеседі, бұл шұғыл жағдай емес, оны қабылдаулардың арасында сабырмен бақылауға болады.
Дереккөз: American Academy of Dermatology